جغرافي سوم راهنمايي


  درس اول – براي آموختن جغرافيا از چه وسايلي استفاده مي شود؟

كره جغرافيايي:
كره ي جغرافيايي مدل كوچك شده ي كره ي زمين است. روي كره جغرافيايي خشكي ها و آب ها را مي توان مشاهده كرد. خشكي هاي روي زمين (قاره ها) ، اقيانوس ها، چگونگي ارتباط مردم جهان با يكديگر از راه دريا، محل قطب شما و جنوب، محل خط استوا و چگونگي تقسيم شدن زمين به دو نيم كره شمالي و جنوبي، نصف النهارها و چگونگي تقسيم شدن زمين به دو نيمكره شرقي و غربي و بسياري اطلاعات ديگر را مي توان از طريق كره جغرافيايي بدست آورد.



  نقشه چيست؟

 

كره ي جغرافيايي اگر چه شكل كره ي زمين را به خوبي نشان مي دهد اما همه ي جزئيات را نمي توان بر روي آن نمايش داد. چرا ؟ چه مشكلي پيش مي آيد اگر كره ي جغرافيايي جزئيات زيادي را نشان بدهد؟ براي مشاهده دقيق تر موضوعات جغرافيايي از وسيله ديگري استفاده مي كنند. اين وسيله كه در آموختن جغرافيا اهميت بسيار زيادي دارد. «نقشه» است. نقشه تصويري است از سطح زمين كه به نسبت مورد نياز كوچك شده است. نقشه انواع مختلف دارد و جغرافي دان ها براي هر منظوري، نقشه ي خاص آن را تهيه مي كنند. همان طور كه در كلاس چهارم ابتدايي آموختيد با استفاده از خطوط ساده مي توانيم نقشه هايي از مدرسه، خانه، شهر يا روستاي محل زندگي خود بكشيم.
امروزه براي تهيه نقشه هاي جغرافيايي از عكس هاي هوايي و ماهواره اي استفاده مي كنند. فرض كنيد سوار بالن شده ايد.
از آن بالا زمين را چه طور مي بينيد؟ در عکسهاي هوايي نيز سطح زمين همان طور ديده مي شود.
بر روي نقشه هاي بزرگ از سطح يك كشور، رودها، جاده ها، زمين هاي كشاورزي، جنگل ها ، روستاها و ... مشخص مي شوند براي مثال ، در اين گونه نقشه ها ، كوه ها را به صورت دايره هاي متحدالمركز نشان مي دهند. جغرافي دانان از نقشه ها اطلاعات زيادي بدست مي آورند و محل دقيق عوارض طبيعي مانند كوه، رود، جنگل و عوارض انساني مانند ساختمان ها ، مزارع ، راه ها و پل ها را تشخيص مي دهند.  

 



  انوع نقشه ها :

 

در جغرافيا براي داشتن هر موضوعي، نقشه ي خاصي تهيه مي كنند. مثلاً ناهمواريها ، ميزان بارندگي در يك منطقه، راه هاي يك كشور يا پراكندگي جمعيت و شهرها و روستاها را در نقشه هاي متفاوتي نمايش مي دهند. به مجموعه اي از نقشه ها كه در يك كتاب جمع آوري شده باشد، اطلس مي گويند. اطلس ها در آموزش جغرافيا ارزش زيادي دارند.  



  فعاليت 4 – 1 - ص 9
1 – نام دو وسيله مطالعه درجغرافيا را بنويسيد:

كره جغرافيايي – نقشه  



  2 – نقشه و كره ي جغرافيا چه تفاوت و چه شباهتي با هم دارند؟

هم كره و هم نقشه اطلاعات زيادي را در مورد پديده ها و موضوع هاي جغرافيايي به ما مي دهند، اما در نقشه مي توان با مشاهده دقيق تري موضوعات را بررسي كرد و جزئيات بيشتري را نشان داد.  



  3 – كدام يك از اطلاعات زير از كره جغرافيا و كدام اطلاعات از نقشه بهتر به دست مي آيد؟

1- كروي بودن زمين --> كره جغرافيا
2 – جزئيات پديده هاي زمين --> نقشه
3- محل دقيق عوارض و پديده ها --> نقشه
4 – چرخش زمين --> كره جغرافيا
5 – فاصله واقعي قاره آسيا از آمريكا --> نقشه  



  سؤال از متن درس :
1 – چه اطلاعاتي مي توانيم از كره ي جغرافيايي بدست آوريم؟

خشكي هاي روي زمين، قاره ها، اقيانوس ها، چگونگي ارتباط مردم جهان از راه دريا، محل قطب شمال و جنوب، محل واقع شدن خط استوا و چگونگي تقسيم شدن زمين به دو نيم كره ي شمالي و جنوبي نصف النهارها و چگونگي تقسيم شدن زمين به دو نيم كره ي شرقي و غربي.  



  2 – كره ي جغرافيايي چه معايبي دارد؟

روي كره جغرافيايي نمي توان همه جزئيات را نمايش داد.  



  3 – مزيت نقشه بر كوه جغرافيايي چيست؟

بر روي نقشه مي توان جزئيات را نشان داد و مشاهده ي دقيق تري از موضوعات جغرافيايي بدست آورد.  



  4 – بر روي يك نقشه كوه ها را به چه صورت نشان مي دهند؟

دايره هاي متحدالمركز  



  5 – براي تهيه نقشه ي ساده از يك كوه از.... بر روي آن كوه استفاده مي كنند.

نقاط هم ارتفاع  



  6 – نقشه چيست؟

نقشه تصويري است از سطح زمين كه به نسبت مورد نياز كوچك شده است.  

     جغرافي سوم راهنمايي



  درس دوم – چگونه از نقشه استفاده مي كنند؟
درس سوم : آيا وسايل ديگري براي مطالعه جغرافيا وجود دارد؟

 

استفاده از نقشه قاعده ي خاصي دارد كه اگر آن را ياد بگيريم، مي توانيم نقشه ها را بخوانيم. براي خواندن نقشه ها بايد به موارد زير توجه كرد:
1 – توجيه نقشه : نقشه را بايد طوري در مقابل خود قراردهيم كه جهت آن درست باشد. يعني كج يا وارونه نباشد. هنگام استفاده از نقشه شمال آن بايد با جهت ايستادن ما منطبق باشد.
2 – استفاده از راهنماي نقشه : در كنار هر نقشه ، فهرستي از علايم و رنگ هايي ديده مي شود كه در آن نقشه بكار رفته اند. با مراجعه به علايم مي توانيم بفهميم كه هر علامت و رنگ، چه چيزي را در روي زمين نشان مي دهند. اغلب اين علايم در همه دنيا يكسان است. معمولاً شكل علايم راهنما به شكل واقعي چيزي كه مي خواهند آن را نشان بدهند، بسيار نزديك است.
3 – مقياس نقشه :‌نقشه ها را در اندازه هاي مختلف تهيه مي كنند. ميزان كوچك شدن نقشه را نسبت به اندازه واقعي در مقياس نقشه مي گويند. مثلا فرض كنيد طول جاده اي بين در شهر كه در واقع 20 كيلومتر است. روي نقشه اي 20 سانتي متر شده است. اين نقشه نشان مي دهد كه همه طول ها به نسبت صدهزار بار كوچك شده است و در اين حالت مقياس آن به صورت 000/100/1 نشان داده مي شود. (مقياس كسري) در نقشه اي با مقياس 000/50/1 طول روي يك سانتي متر باشد در روي زمين 50000 سانتي متر با 500 متر خواهد بود. گاهي در كنار نقشه خطوط تيره روشني به شكل خط كش مي بينيم كه اعدادي را بالاي آن نوشته اند. اين ها مقياس خطي يا ترسيمي اند، استفاده از مقياس هاي خطي در خواندن نقشه بسيار آسان است، با استفاده از مقياس نقشه، مي توانيم فاصله ها را اندازه بگيريم و اندازه ي واقعي آن ها را محاسبه كنيم.
در مقياس كسري هر چه عدد مخرج كسر بزرگتر باشد، آن كسر كوچك تر است. مثلاً مقياس 50000/1 از 5000/1 كوچك تر است در نقشه هايي با مقياس كوچكتر، عوارض طبيعي مانند درياچه و رود يا عوارض انساني مانند ساختمان ها و جاده ها خيلي كوچك مي شوند و به همين دليل ، نمي توان جزئيات (مانند كوچه ها را ... ) بطور مشخص ديد. در عوض روي چنين نقشه هايي ، مساحت بيشتري از يك سرزمين را مي توان مشاهده كرد. در نقشه هاي بزرگ مقياس، مانند 100/1 و 1000/1 عوارض بزرگتر نشان داده مي شوند اما مساحت كمتري به نمايش در مي آيند.
اين حالت شبيه موقعي است كه شما با يك هواپيما در بالاي يك شهر يا سرزمين پرواز مي كنيد، هر چه فاصله ي هواپيماي شما از زمين بيشتر شود مساحت بيشتري را مي بيند ولي در عوض ، جزئيات و اجسام كوچك روي زمين را نمي توانيد مشاهده كنيد. برعكس اگر هواپيماي شما در ارتفاع كم پرواز كند جزئيات را بهتر مي توانيد ببينيد ولي مساحت كمي را مي توانيد مشاهده كنيد.


 



  فعاليت 2 -2 ص 12 – درس دوم
1 – مقياس را تعريف كنيد؟

كوچك يا بزرگ بودن نقشه را نسبت به اندازه واقعي، مقايس نقشه مي گويند ، با استفاده از مقياس نقشه مي توانيم فاصله ها را اندازه بگيريم و اندازه واقعي آنها را محاسبه كنيم.  



  2 – رودي كه عرض آن 100 متر است، بر روي نقشه با عرض 10 سانتي متر ديده مي شود، مقياس اين نقشه چه قدر است؟

10000cm 10cm
x 1

x برابر است با 1000 ومقياس نقشه 1000/1  


  3- براي خواندن نقشه به چه مواردي بايد توجه كرد؟

1 – توجيه نقشه
2 – استفاده از راهنماي نقشه
3 – مقياس نقشه  



  4 – منظور از «توجيه نقشه» چيست؟

نقشه را بايد طوري در مقابل خود قرار دهيم كه جهت آن درست باشد يعني كج يا وارونه نباشد، هنگام استفاده از نقشه شمال آن با جهت ايستادن، منطبق باشد.  



  5 – در يك روستا دو نقشه متفاوت 5000/1 و500000/1 1 تهيه شده است. كدام يك از اين دو مقياس بزرگتر است؟ در كدام نقشه ، مساحت بيشتري ديده مي شود؟ در كدام نقشه ، جزئيات را به صورت دقيق تري مي توان ديد؟

5000/1 بزرگتر است.
در مقياس 500000/1 مساحت بيشتر ديده مي شود و در مقياس 5000/1 جزئيات را به صورت دقيق تري مي توان ديد.  



  درس سوم : آيا وسايل ديگري براي مطالعه جغرافيا وجود دارد؟

به غير از كره جغرافيايي و نقشه كه اساسي ترين وسايل آموزش جغرافيا هستند، ابزار و وسايل ديگري نيز به يادگيري جغرافيا كمك مي كنند. اين وسايل عبارتند از عكس جغرافيايي، فرهنگ جغرافيايي‌، مدل هاي جغرافيايي ، نمودار و جدول هاي جغرافيايي و ...

عكس هاي جغرافيايي چه نوع عكس هايي هستند؟
براي آموختن جغرافيا از انواع عكس ها مي توان استفاده كرد، از جمله عكس هاي معمولي كه از مناظر طبيعي شهرها، خانه ها وفعاليت هاي انساني گرفته مي شود و با دقت در آن ها مي توان اطلاعات جالبي بدست آورد. عكس هاي هوايي كه براي تهيه نقشه هاي جغرافيايي از آن ها استفاده مي شود و عكس هاي ماهواره اي كه ماهواره ها آن ها را تهيه و به زمين مخابره مي كنند. اين عكس ها اطلاعات بسيار مفيد و جديدي را از سطح كره زمين يا پراكندگي ابرها از جو زمين در اختيار ما قرار مي دهند. جغرافي دانان با استفاده از اين عكس ها، وقوع طوفان هاي مهيب را پيش بيني كرده و آتش سوزي در جنگل هاي دور افتاده را مشاهده مي كنند و به اين ترتيب از تغييرات مطلع مي شوند و هنگام بروز حوادث طبيعي ، جان انسانهاي زيادي را نجات مي دهند.  



  فرهنگ هاي جغرافيايي :

 

در جغرافيا، اسامي و اصطلاحات زيادي بكار مي رود كه براي آموختن آن ها از كتاب هاي خاصي استفاده مي كنند. به اين گونه كتاب ها فرهنگ اصطلاحات جغرافيايي، يا دايرة المعارف جغرافيايي مي گويند. گاهي اين فرهنگ ها با تصاوير و نقشه هاي مختلفي همراه است كه در اين صورت ، آن ها را فرهنگ نامه هاي مصور جغرافيايي مي نامند.  



  مدل هاي جغرافيايي :

 

از جمله وسايل ديگري كه براي آموختن جغرافيا كمك مي كنند. مدل هاي جغرافيايي اند. مدلهاي جغرافيايي انواع مختلفي دارند كه در سال هاي بالاتر با آن آشنا مي شويد. گاهي يك بخش از محيط طبيعي را در آزمايشگاه در ابعاد كوچكي مشابه سازي مي كنند و پديده هاي جغرافيايي را در مقياس كوچك بر روي آن آزمايش مي كنند. به چنين ابزاري كه فهم موضوعات جغرافيايي را براي ما آسان مي كنند. مدل جغرافيايي مي گويند. يكي از معروف ترين مدل در آموزش جغرافيا «ميزشن» است كه با استفاده از مواد ساده اي مانند شن، ماسه ، خاك يا خاك اره مي توان شکل ساده اي از طبيعت را ساخت و آزمايش هاي مختلفي با آن انجام داد.  



  نمودارها و جدول هاي جغرافيايي :

 

نمودارها و جدول ها : نيز از وسايلي هستند كه درجغرافيا براي نمايش يا مقايسه بكار مي روند كار اصلي نمودارها و جدول هاي جغرافيايي ، نمايش ساده ي اطلاعات جغرافيايي است. بطوريكه با يك نگاه مي توان مطالب زيادي از آنها را بدست آورد. نمودارها انواع مختلفي دارند از جمله نمودار تصويري، ستوني ، دايره اي و منحني اطلاعات و جغرافيايي درجدول ها دسته بندي مي شوند. گاهي پس از تكميل اطلاعات يك جدول، براي مقايسه با جدول هاي ديگر از آن ها ، نمودارهاي جديدي ترسيم مي كنند  



  رايانه :

 

امروزه برنامه ها يا نرم افزارهاي جغرافيايي بسيار متنوعي توليد شده است كه حتي كودكان نيز به راحتي از آن ها استفاده كنند. نقشه ها و اطلس هاي رايانه اي نيز وجود دارند كه با استفاده از امكانات رايانه اي به راحتي مي توان آن ها را اصلاح كرد و اطلاعات جديد را به جاي اطلاعات قبلي روي آن ها نمايش داد.  



  مشاهده مستقيم :

همه ي وسايلي كه به آن ها اشاره كرديم. واسطه هايي براي يادگيري جغرافيا هستند، در واقع آن ها ، به شكل غيرمستقيم اطلاعات جغرافيايي را براي مطالعه فراهم مي آورند اما دانش جغرافيا بيش از هر دانش ديگري به مشاهده مستقيم نياز دارد. جغرافي دانان تنها در صورتي مي توانند اطلاعات جديد جغرافيايي توليد كنند كه محيط و پديده هاي جغرافيايي را مشاهده كرده باشند. به همين دليل درس جغرافيا همواره با فعاليت هاي ميداني «بازديد هاي علمي» همراه بوده است.  



  سؤالات درس 3
1 – چند نمونه از وسايلي كه در مطالعه جغرافيا مورد استفاده قرار مي گيرند را نام ببريد.

كره جغرافيايي ، نقشه ، عكس و فرهنگ جغرافيايي، مدل هاي جغرافيايي، نمودار و جدول هاي جغرافيايي،برنامه هاي رايانه اي جغرافيايي

2 – عكس هاي جغرافيايي چه فوايدي دارند؟

جغرافي دانان با استفاده از اين عكس ها وقوع طوفان هاي مهيب را پيش بيني و آتش سوزي درجنگل هاي دور افتاده را مشاهده مي كنند و به اين ترتيب از تغييرات مطلع مي شوند و هنگام بروز حوادث طبيعي جان انسانهاي زيادي را نجات مي دهند  



  3 – نقش مشاهده ي مستقيم را در دانش جغرافيا توضيح دهيد.

دانش جغرافيا بيش از هر دانش ديگري ديگري به مشاهده مستقيم نياز دارد. جغرافي دانان تنها در صورتي مي توانند اطلاعات جديد جغرافيايي توليد كنند كه محيط و پديده هاي اجتماعي و جغرافيايي را مشاهده كرده باشند. به همين دليل درس جغرافيا دليل درس جغرافيا همواره با فعاليت هاي ميداني يا بازديدهاي علمي همراه بوده است.

4 – نمودارها و جدول ها به چه منظور بكار مي روند و كار اصلي آنها چيست؟

نمودارها و جدولها از وسايلي هستند كه درجغرافيا براي نمايش يا مقايسه به كار مي روند. كار اصلي آنها نمايش ساده ي اطلاعات جغرافيايي است بطوريكه با يك نگاه مي توان مطالب زيادي را از آنها بدست آورد.  

     جغرافي سوم راهنمايي



  درس چهارم : درباره ناهمواريها چه مي دانيد؟
درس پنجم :‌ناهمواريها چند نوع اند ؟
درس ششم – چين خوردگيها چند نوعند؟

 

آيا تاكنون اصطلاح ناهمواري را شنيده ايد؟ به كوهها، دشت ها، دره ها ، جلگه ها ، تپه ها و پديده هاي ديگري مثل آن ها كه در روي زمين قرار گرفته اند، ناهمواري مي گويند. به همه پستي ها و بلندي هايي كه در سطح زمين ديده مي شوند ناهمواري مي گويند.
چرا ناهمواريها را مطالعه مي كنيم؟
مطالعه ي ناهمواريها يعني چگونگي پيدايش آن ها و تحولاتي كه از گذشته تاكنون داشته اند و شكلي كه در آينده پيدا مي كنند بر عهده ي «پيكره شناسان زمين» است. پيكر شناسان زمين، ناهمواريها را دسته بندي كرده و عوامل پيدايش هر يك را مشخص مي كنند و مورد مطالعه قرار مي دهند. آنان هم چنين به تغييرات ناهمواريها توجه مي كنند. ناهمواريها همواره به شكل ثابتي نيستند. عوامل تغيير دهنده ي چهره ي زمين ،آرام آرام يا به سرعت شكل ناهمواريها را تغيير مي دهند. پيكرشناسان زمين سعي مي كنند با شناسايي تحولات ناهمواريها ، آينده ي آن ها را پيش بيني كنند. مطالعه ناهمواريها به ما كمك مي كند تا محيط طبيعي زندگي خود را بهتر بشناسيم و از آن بهتر و عاقلانه تر بهره ببريم.



  كوهستان ها :

 

به شكل فوق نگاه كنيد. اين يك نقشه جهان نماست كه ويژه گي هاي طبيعي كره زمين را نشان مي دهد. در راهنماي اين نقشه دقت كنيد. در اين نقشه در روي خشكي ها كدام رنگ بيشتر ديده مي شود؟ نام رشته كوههاي مرتفعي را كه در روي اين نقشه نوشته شده است. بخوانيد.
راستي آيا هيچ گاه از خود پرسيده ايد که کوه هاي زيبا و سر به فلک کشيده چگونه به وجود آمده اند؟ چرا بعضي از آنها بسيار بلندند در حالي که برخي ديگر ارتفاع کمتري دارند؟ آيا همه کوه ها در يک زمان به وجود آمده اند.  



  سؤالات درس 4 :
1 – ناهمواريها را تعريف كنيد.

به همه پستي ها و بلنديهايي كه در سطح زمين ديده مي شوند ناهمواري مي گويند.  



  2 – وظيفه پيكر شناسان زمين چيست؟

مطالعه ناهمواريها ، يعني چگونگي پيدايش آنها و تحولاتي كه از گذشته تاكنون داشته اند و شكلي كه در آينده پيدا مي كنند برعهده پيكر شناسان زمين است. پيكرشناسان زمين، ناهمواريها را دسته بندي كرده و عوامل پيدايش هر يك را مشخص مي كنند و مورد مطالعه قرار مي دهند، انان هم چنين به تغيير ناهمواريها توجه مي كنند و با شناسايي تحولات ناهمواريها، آينده آنها را پيش بيني مي كنند.  



  3 – مطالعه ناهمواريها چه فايده اي دارد؟

مطالعه ي ناهمواريها به ما كمك مي كند تا محيط طبيعي زندگي خود را بهتر بشناسسيم و از آن بهتر و عاقلانه تر بهره ببريم.  



  درس پنجم :‌ناهمواريها چگونه تغيير مي کنند ؟

 

تغيير شكل ناهمواريها :‌الف – كوهستان ها :
در نواحي كوهستان ها ، عواملي چون يخچال ها، باد ، باران، آب هاي جاري و تغييرات دما چهره ي كوهستان را تغيير مي دهند. مواد حاصل از تخريب كوهستان ها ، به شكل تخته سنگ ها، قطعه سنگ ها، قطعه سنگ ها، پاره سنگ ها، دانه هاي شن و ماسه به حركت در مي آيند. اين مواد به وسيله آب ، باد يا فروريختن از بالا به پايين دامنه ها منتقل مي شوند و در نقاط ديگري برجاي مي مانند.
ب : سواحل : در نواحي ساحلي . ناهمواريها با سرعت بيشتري تغيير شكل مي دهند. در بسياري از اين نواحي، ميزان بارندگي بيشتر از نواحي دور از درياست. باران و آب هاي ناشي از آن شكل ناهمواريهاي ساحلي را تغيير مي دهد.
هم چنين امواج دريا به ساحل برخورد كرده و ناهمواريهاي ساحلي را تخريب مي كنند و مواد آن را با خود به دريا مي برند. باد نيز در ساحل ، ماسه ها را جا به جا مي كند و شكل ناهمواريهاي ساحلي را تغيير مي دهد.
در نواحي ساحلي ، طوفان هاي دريايي بسيار شديد رخ مي دهد كه ممكن است طي چند ساعت ، ناهمواريها را فرسوده كند و چهره جديدي به ساحل بدهد.
پ – در بيابان ها :
در بيابان ها ، تفاوت دما سبب وزش بادهاي نسبتاً شديد مي شود. اين بادها، شن و ماسه هاي بيابان را جابه جا مي كنند و آن ها را به صخره ها و سنگ ها مي كوبند و هم چون سمباده ، سنگ ها و صخره ها را صيقل مي دهند. باد ماسه هاي بيابان را به شكل انواع تپه هاي ماسه اي در جايي انباشته مي كند و پيوسته با وزش خود، شكل تازه اي به آنها مي دهد. هم چنين تفاوت دماي شب و روز در نواحي بياباني زياد است. در بيابان ها، در طول شب به علت كمبود ابر در آسمان گرماي زمين به سرعت به آسمان منتقل شده و هوا سرد مي شود اما در طول روز خورشيد به بيابان مي تابد و آن را بسيار گرم مي كند. اين گرمي و سردي هوا در نواحي بياباني پيوسته ادامه دارد و سبب تخريب سنگ ها بر اثر انبساط و انقباض مي شود.  



  آيا انسان هم مي تواند ناهمواريها را تغيير دهد؟

 

انسان با استفاده از ماشين آلات سنگين راه سازي و ساختماني و بهره گيري از مواد منفجره، ناهمواريها از بين مي برد و ناهمواريهاي تازه اي مي سازد.
تغييردادن ناهمواريها توسط انسان با هدف بهره برداري از منابع سطحي يا زيرزميني انجام مي شود، استخراج زغال سنگ ، نفت ، نمك و سنگ هاي معدني ارزشمند (سنگ آهن، مس و مانند آن ها) سبب تغيير شكل ظاهري زمين مي شود. احداث تونل و جاده در نواحي پست و بلند نيز نيازمند تخريب نواحي مرتفع و پركردن نواحي پست است. انسان براي احداث شهرها هم بايد زمين ها را هموار كند واين امر، از راه تغيير شكل ناهمواريها ميسر مي شود. بطور كلي ، انسان با نيروي انديشه ي خود و با استفاده از ابزارهاي گوناگون، سطح زمين را در دراز مدت و كوتاه مدت تغيير مي دهد.
تغيير دادن مسير رودها، ايجاد نهرهاي جديد، احداث سد بر روي رودها، ساختن ديوارهاي ساحلي براي مقابله با امواج دريا و حتي ساختن جزاير يا از يغ بردن آن ها از جمله ي ديگراقدامات انسان است كه باعث تغييراتي در شكل ظاهري زمين مي شود.  



  سوالات درس 5
1 – تغيير شكل ناهمواريها در كوهستان تحت تأثير چه عواملي ايجاد مي شود؟

در نواحي كوهستاني، عواملي چون يخچال ها، باد، باران، آب هاي جاري و تغييرات دما چهره ي كوهستان ها را تغيير مي دهند.  



  2 – تغيير شكل ناهمواريها در نواحي ساحلي بيشتر است يا نواحي دور از دريا؟چرا؟

در نواحي ساحلي – زيرا در بسياري از اين نواحي، ميزان بارندگي بيشتر از نواحي دور از درياست. باران آب هاي ناشي از آن، شكل ناهمواريهاي ساحلي را تغيير مي دهد . همچنين امواج دريا به ساحل برخورد مي كنند و ناهمواريهاي ساحلي را تخريب كرده و مواد آن را با خود به دريا مي برند. باد نيز در ساحل ماسه ها را جابه جا مي كند و شكل ناهمواريهاي ساحلي را تغيير مي دهد. در نواحي ساحلي طوفان هاي دريايي بسيار قوي رخ مي دهد كه ممكن است طي چند ساعت ناهمواريها را فرسوده كند و چهره جديدي به ساحل بدهد.  



  3 – هدف انسان از تغيير دادن ناهمواريها چيست؟

بهره برداري از منابع سطحي يا زير زميني  



  درس ششم – چين خوردگيها چند نوع اند؟

 

رودها مواد تشكيل دهنده سطح زمين را تخريب مي كنند و آن ها را با خود حمل كرده و در نهايت به درياها و اقيانوس ها مي برند. اين مواد كه به آنها رسوب مي گويند. در دريا ته نشين مي شوند. به اين عمل رسوب گذاري گفته مي شود. در عمل تخريب ناهمواريهاي سطح زمين «حمل مواد حاصل از آن» و در بر جاي گذاشتن آنها در مناطق ديگر فرسايش نام دارد. البته فرسايش تنها توسط آب انجام نمي شود و عواملي چون باد، امواج دريا و يخچال ها فرسايش ايجاد مي كند و چهره زمين را تغيير مي دهند. بر اثر برجاي ماندن مواد رسوبي در درياها ، لايه هاي رسوبي طي ميليون ها سال بر روي يكديگر انباشته مي شوند. ممكن است حركات زمين بعدها، آرام آرام لايه هاي رسوبي را خميده كند و به طرف بالا حركت دهد. بعد از گذشت مدت زماني بسيار زياد، لايه هاي رسوبي خمير شده از درياها سردر مي آورند و به شكل چين خوردگيها در سطح زمين ظاهر مي شوند چين خوردگي هاي هيماليا ، زاگرس و البرز به همين ترتيب بوجود آمده اند. فشاري كه به لايه هاي رسوبي وارد مي شود ممكن است از جهات مختلفي باشد.
به خميدگي يا چين خوردگي به سمت بالا تاقديس و به خميدگي يا چين خوردگي به سمت پائين ناوديس مي گويند.
اگر از پهلو به چين خوردگيها نگاه كنيم، آن ها را مانند شكل 8 مي بينيم ، چين خوردگي ها همواره به شكل اوليه خود نمي مانند. باران و برف، باد ، يخ و تغيير دما (شكل 8 ص 31) سبب تخريب آنها مي شود مواد حاصل از تخريب چين خوردگيها (كوه ها ) به درياها و اقيانوس ها حمل و در آن جا ته نشين مي شوند و اين چرخه ، ادامه پيدا مي كند اما نه در مدتي كوتاه ، بلكه طي ميليون ها سال ، شناسايي شكل اوليه ي چين خوردگي دشوار است.  

 



  سؤالات درس 6 :
1 – رسوب گذاري را تعريف كنيد؟

رودها مواد تشكيل دهنده ي سطح زمين را تخريب مي كنند و آنها را با خود حمل كرده و در نهايت به درياها و اقيانوس ها مي برند به اين مواد كه به آنها رسوب مي گويند، در ته دريا ته نشين مي شوند به اين عمل رسوب گذاري گفته مي شود.  



  2 – فرسايش را تعريف كنيد.

عمل تخريب ناهمواريهاي سطح زمين، حمل مواد حاصل از آن و بر جاي گذاشتن آنها در مناطق ديگر فرسايش نام دارد.  



  3 - «تاقديس» و «ناوديس» را تعريف كنيد؟

به خميدگي يا چين خوردگي به سمت بالا تاقديس و به خميدگي يا چين خوردگي به سمت پايين ناوديس مي گويند.

4 – چين خوردگي مايل و چين خوردگي خوابيده را تعريف كنيد؟

اگر فشار نيروهاي دروني زمين قوي باشد يا اگر طبقات رسوبي نرمي كمتري داشته باشند چين ها در جهتي كه به آنها فشار وارد مي شود خميدگي پيدا مي كنند اينها را چين هاي مايل مي گويند ومحور اين چين ها عمودي نيست بلكه خميدگي نام دارد.
هنگامي كه فشاردروني زمين بسياز قوي باشد يا وقتي كه چين ها به مانع برخورد كنند بر روي هم قرار مي گيرند حتي مي شكنند، اينها را چين هاي خوابيده مي نامند.

5 – گسل چيست؟

گاهي به دليل حركت عمودي، و فشار داخلي بر رسوبات سخت ، شكستگي ايجاد مي شود. در طبيعت به اين نوع شكستگي ها كه با اختلاف ارتفاع لايه هاي رسوبي همراه است گسل مي گويند.  

     جغرافي سوم راهنمايي



  درس هفتم : كوهستان هاچگونه به وجود آمده اند؟
درس هشتم : آيا آتش فشان ها ناهمواريهاي جديد ايجاد مي كنند؟

 

چين خوردگي : بعضي از كوهستان ها از چين خوردگي لايه هاي رسوبي انباشته شده در بستر درياها بوجود مي آيند. كوههاي زاگرس و البرز در كشور ما به اين ترتيب ايجاد شده اند.
آتش فشان: برخي از كوهها به علت بيرون ريختن مواد مذاب درون زمين (ماگما) ايجاد شده اند. اين مواد از طريق درزها و شكاف هايي كه در پوسته ي زمين وجود دارد، خود را به روي زمين مي رسانند. كوه دماوند در رشته كوه البرز به اين ترتيب بوجود آمده است.
شكست در زمين : گفتيم كه گاهي قطعاتي از پوسته زمين دچار شكستگي هاي بزرگ و كوچكي مي شود كه به آن ها گسل مي گويند. بالا آمدن بخشي از زمين در امتداد اين گسل ها سبب پيدايش كوه مي شود. بعضي از كوه هاي شرق آفريقا اينگونه ايجاد شده اند.
بالا آمدن مواد مذاب : مواد مذاب (ماگما) همواره به سطح زمين نمي رسند بعضي از آنها به زير لايه هاي زمين نفوذ مي كنند و لايه ها را بالا مي آورند. بعدها ممكن است لايه هاي رسوبي بر اثر فرسايش از بين بروند و مواد سخت بصورت يك كوه ظاهر شوند. شير كوه در يزد و الوند در همدان اين گونه ايجاد شده اند.
البته هيچ يك از كوهستان ها همواره به شكل اوليه باقي نمي مانند و فرسايش به آن ها چهره ي جديدي مي دهد.



  آيا پوسته ي زمين حركت مي كند؟

به قسمت خارجي زمين پوسته مي گويند. پوسته ي زمين در روي خشكي ها، پوشيده از خاك و سنگ است. اين پوسته يكپارچه و كاملاً به هم پيوسته نيست. و از چندين قطعه يا صفحه ساخته شده است.
صفحات پوسته زمين همواره ثابت نيستند و حركت مي كنند. تشت آبي را در نظر بگيريد كه چند قطعه چوب به اشكال نامنظم بر سطح آب افتاده باشد. با حركت آب قطعه چوب ها به حركت در مي آيند. به هم مي خورند و يا از هم دور مي شوند. صفحات پوسته ي زمين هم مانند قطعه چوب ها بر روي مواد مذاب درون زمين شناورند و با سرعت چند سانتي متر در سال حركت مي كنند. در جايي كه صفحات به هم برخورد مي كنند رشته كوه هايي بوجود مي آيند. كوه هاي زاگرس بر اثر نزديك شدن صفحات پوسته زمين ايجاد شده اند. هم چنين در جاهايي كه دو صفحه از هم دور مي شوند، مواد مذاب از درون زمين بالا مي آيند و رشته كوه هايي را در بستر اقيانوس ها ايجاد مي كنند.
 



  سؤالات بخش 7 :
1 – كدام كوههاي كشور ما بر اثر چين خوردن لايه هاي رسوبي انباشته شده در بستر دريا بوجود آمده اند؟

زاگرس – البرز  



  2 – كدام كوه كشورمان به علت بيرون ريختن مواد مذاب ايجاد شده است؟

البرز  



  3 – علت پيدايش شيركوه و الوند كدام است ؟

بالا زدگي ، يعني مواد مذاب همواره به سطح زمين نمي رسند و برخي از آنها به زير لايه هاي زمين نفوذ مي كنند و لايه ها را بالا مي آورند.  



  4 – پوسته چيست؟

به قسمت خارجي زمين پوسته مي گويند.  



  5 – رشته كوه هاي زير چگونه بوجود آمده اند؟

الف ) البرز
ب ) كوه هاي شرق آفريقا
الف : از چين خوردگي لايه هاي رسوبي انباشته شده در بستر درياها
ب : بالا آمدن بخشي از زمين در امتداد گسل ها
 



  6 – رشته كوه هاي بستر اقيانوس ها چگونه به وجود مي آيند؟

در جاهايي كه دو صفحه از هم دور مي شوند، مواد مذاب از درون زمين بالا مي آيند و رشته كوه هايي را در بستر اقيانوس ها ايجاد مي كنند.  



  درس هشتم : آيا آتش فشان ها ناهمواريهاي جديد ايجاد مي كنند؟

مواد مذاب درون زمين (ماگما) درجست و جوي راهي هستند كه خود را به سطح زمين برسانند. گسل ها كه شكستگي هاي پوسته زمين اند. بهترين جا براي خروج اين مواد از درون زمين هستند و گدازه ها از طريق خود را به روي زمين مي رسانند. بر اثر انباشته شدن و سرد شدن تدريجي اين مواد بر روي زمين كوه هاي آتش فشاني بوجود مي آيند. موادي كه از آتش فشان در سطح زمين جاري مي شوند و به گدازه يا روانه موسومند. گدازه ها در سطح زمين جاري شده و بر سر راه خود همه چيز را مي سوزانند. از دهانه آتش فشان هاي فعال، بمب هاي آتش فشاني، خاكستر و ابرهاي غليظ گوگردي همراه با بخار آب خارج مي شود. اين مواد با سرو صداي زيادي به بيرون پرتاب مي گردند.
بعضي از آتش فشان ها، اكنون فعاليتي ندارند. فقط بعضي پديده ها كه در اطراف آن ها اتفاق مي افتد، نشان دهنده ي فعاليت هاي درون زمين است ، مثل چشمه هاي آب گرم (كه در پيرامون دما زياد است) يا بخارهاي گوگردي اندكي كه از دهانه و منافذ كناره هاي آن خارج مي شود. (مثل تفتان) به اين گونه آتش فشان ها غيرفعال مي گويند. ممكن است از بستر دريا يا اقيانوس بر اثر فوران گدازه ها از درون زمين و بيرون ريختن آن ها بر سطح آب درياها يا اقيانوس ها درمدت كوتاهي يك جزيره بوجود مي آيد. جزيره سورتزي در اقيانوس اطلس در جنوب جزيره ايسلند در مدتي كوتاه بر اثر فوران آتش نشان بوجود آمد. ممكن است بعدها بر اثر انفجار يك دهانه ي آتش فشان كه به شكل جزيره است، در مدت كوتاهي جزيره نابود شود.
 



  فعاليت 1 -8
1 – مخروط هاي كوچكي كه در كناره هاي آتش فشان ها فعاليت مي كنند؟ چه نام دارند؟

مخروط جانبي ، مخروط سنگ ، خاكستر و روانه ها  



  2 – در يك آتش فشان مواد مذاب به چند صورت در بين لايه ها قرار مي گيرند. آن ها را نام ببريد.

لايه هاي متقاطع – لايه هاي موازي  



  3 – اگر توده اي از مواد مذاب در زير لايه هاي زمين انباشته شود، و پس از سرد شدن به شكل توده اي وسيع درآيد كه راهي به خارج ندارد، چه ناميده مي شود؟

باتوليت  



  4 – روانه چيست؟

موادي كه از آتشفشان در سطح زمين جاري مي شوند به گدازه يا روانه موسومند  



  5 – چه پديده هايي در كنار آتشفشان غيرفعال رخ مي دهند؟

چشمه هاي آب گرم، بخارهاي گوگردي و منافذ كناره ي آن خارج مي شود.  



  6 – طرز تشكيل يك جزيره آتشفشاني را با ذكر يك مثال شرح دهيد؟

ممكن است در بستر دريا يا اقيانوس بر اثر فوران گدازه ها از درون زمين و بيرون ريختن آنها بر سطح آب درياها، يا اقيانوس ها در مدت كوتاهي يك جزيره بوجود آيد. جزيره سورتزي در اقيانوس اطلس در مدت كوتاهي يك جزيره بوجود آيد. جزيره سورتزي در اقيانوس اطلس در مدتي كوتاه بر اثر فوران آتشفشان بوجود آمد.  

+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم فروردین 1388ساعت 1:56  توسط گروه پژوهش مدرسه  |